Deze uitleg is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies. Overleg met je behandelaar voordat je iets aan je behandeling verandert.
Je wordt al maanden niet ongesteld. Of wel, maar nooit op een dag die je ziet aankomen. Daarbij puistjes, haar op je kin en een weegschaal die maar één kant op lijkt te willen. Wie dat rijtje herkent, hoort soms een naam die ze nog nooit gehoord had: het polycysteus-ovarium-syndroom, kortweg PCOS.
Thuisarts.nl, de voorlichtingssite van de huisartsen, besteedt er drie pagina's aan. Gewicht komt op alle drie terug. Niet als verwijt. Wel als iets waar je zelf invloed op hebt.
Wat er in je eierstokken gebeurt
Normaal groeit er per cyclus meestal één blaasje met een eicel. Dat blaasje knapt, de eicel komt vrij: dat is je eisprong. Wie PCOS heeft, krijgt er meerdere tegelijk. Ze groeien alleen niet goed door. Vaak knapt er geen enkele.
Geen eisprong dus. En zonder eisprong word je ook niet ongesteld.
Je eierstokken maken daarbij te veel mannelijke hormonen, zoals testosteron. Daar komen de puistjes en de extra haargroei vandaan. Hoe PCOS ontstaat, weten we niet. Thuisarts meldt alleen dat het in sommige families vaker voorkomt.
Je huisarts stelt het vast als twee of meer van deze punten kloppen. Je wordt maanden niet ongesteld, of er zitten meer dan 35 dagen tussen je bloedingen. Je hebt acne, meer haar op kin of buik, of juist haaruitval bij je slapen. Of op een echo zijn veel blaasjes te zien.
Het grootste risico zit elders
Uit de voorlichting van de huisartsen
“Het grootste risico van PCOS is overgewicht.”
Zo kaal staat het er. Te veel gewicht vergroot bij PCOS de kans op hart- en vaatziekten en op diabetes. Thuisarts schrijft er meteen achter dat afvallen die kans kleiner maakt. Wie te zwaar is, kan ook meer last krijgen van de klachten zelf. Denk aan een onregelmatige cyclus, puistjes of adempauzes in je slaap, die Thuisarts ook noemt.
Genezen kan PCOS niet. Wel zijn er medicijnen die de klachten kleiner maken. De pil of een hormoonspiraal remt bijvoorbeeld de hormonen die de haargroei aanjagen. Welke behandeling past, hangt volgens Thuisarts af van je klachten en van wat jij belangrijk vindt. Dat kies je samen met wie je behandelt.
Er speelt nog iets wat je misschien niet verwacht. De klachten zie je vooral bij vrouwen jonger dan 40 jaar; daarna nemen ze vaak af. Twee dingen kunnen dan juist lastiger worden: de haargroei op gezicht en buik, plus het op gewicht blijven. Rond die leeftijd vraagt je gewicht dus meer aandacht, niet minder.
Als je zwanger wilt worden
Hier is het advies het meest concreet. Ben je te zwaar en wil je een kind, dan raadt je huisarts meestal aan om eerst af te vallen met gezond eten en genoeg beweging. Pas daarna komt een behandeling met hormonen in beeld.
Waarom die volgorde? Met een gezond gewicht komt de eisprong vaak vanzelf terug, schrijft Thuisarts. Een hormoonbehandeling heeft dan meer kans om te lukken. En de zwangerschap zelf wordt veiliger, met minder kans op een miskraam, hoge bloeddruk of zwangerschapsdiabetes.
Nog één advies staat er zonder omhaal bij. Hoop je op een kind? Wacht dan niet te lang met een eerste zwangerschap, want het kan met PCOS langer duren voordat het lukt.
Afvallen met PCOS doe je niet alleen
Thuisarts is eerlijk: afvallen kan moeilijk zijn. De site raadt aan om het met je huisarts te bespreken en samen een plan te maken. Een praktijkondersteuner, leefstijlcoach, diëtist, fysiotherapeut of oefentherapeut kan daarbij helpen.
PCOS zit ook niet alleen in je lichaam. Thuisarts noemt onzekerheid over hoe je eruitziet, schaamte over haargroei, eetproblemen en somberheid. Dat hoort bij de aandoening. Wil je daar hulp bij, dan kan je huisarts je verwijzen naar een psycholoog.
Wel
- Gezond eten en genoeg bewegen
- Regelmatig je gewicht, bloeddruk, bloedsuiker en cholesterol laten controleren
Niet
- Roken
- Zonder voorbehoedmiddel vrijen als je niet zwanger wilt worden
- Een eerste zwangerschap lang uitstellen als je kinderen wilt
Dat voorbehoedmiddel lijkt vreemd als je maanden niet ongesteld bent. Toch kan er ineens weer een eisprong komen, zonder dat je het merkt.
Die controles zijn geen formaliteit. Je huisarts kijkt bij PCOS geregeld naar je BMI, je bloeddruk en je bloed. Zo zie je op tijd of je bloedsuiker of cholesterol de verkeerde kant op gaat. Het is ook een vast moment om te vertellen hoe het echt met je gaat. Ook als dat over schaamte of somberheid gaat.
Wat je deze week kunt doen
- Eet gewoon gezond, geen streng dieet nodig
- Beweeg genoeg, ook een wandeling telt
- Schrijf op wanneer je ongesteld wordt
- Hulp bij afvallen? Maak samen met je huisarts een plan
- Ga regelmatig op controle bij je huisarts
Gebruik je al afslankmedicatie, of denk je erover na? Vertel dan aan je verpleegkundige dat je PCOS hebt, ook als dat jaren geleden is vastgesteld. Welke behandeling bij je past, kies je samen met haar.
Maak in elk geval een afspraak bij je huisarts als je langer dan 1 jaar niet ongesteld bent geweest en geen hormonen als voorbehoedmiddel gebruikt. Of als je zwanger wilt worden. Of simpelweg als je hulp wilt bij afvallen. Ook dat noemt Thuisarts als goede reden.
Lees ookAfvallen lukt niet: waarom je vastloopt, en wat dat niet betekent